Yaşam Boyu Gelişim
ASHB unvan değişikliği sınavı için sınavda en çok sorulan bilgiler, kısa ve maddeli; sonunda 10 soruluk test.
📌Marcia
kimlik başarısı, ipotek (keşifsiz bağlanma), moratoryum, dağınıklık.
🎯Elkind
hayali seyirci, kişisel efsane.
- Erikson psikososyal dönemleri.
🧩Yaşlılık
benlik bütünlüğü;
- anımsama terapisi.
- Ainsworth bağlanma stilleri.
💡Zekâ ve Yaşlanma
Raymond Cattell ve John Horn'un ayrımına göre akıcı zekâ (işleme hızı, soyut akıl yürütme, yeni problemlere uyum) genç yetişkinlikten sonra azalma eğilimindedir.
- Kristalize zekâ (birikmiş bilgi, sözcük dağarcığı, deneyime dayalı yargı) ise yaşlılıkta korunabilir hatta artabilir.
💡Baltes
Paul Baltes'in SOC modeline göre başarılı yaşlanma üç süreçle gerçekleşir: seçme (daha az ama öncelikli hedefler, daha az eser), optimizasyon (seçilen alanda kaynakları en iyi kullanma, daha çok çalışma) ve telafi (kayıpları başka stratejilerle dengeleme, tempo kontrastı).
- Örnek, Baltes'in sıklıkla verdiği Arthur Rubinstein örneğidir.
💡Kohlberg
Kohlberg'in geleneksel düzeyinin ikinci evresi kanun ve düzen yönelimidir: doğru, yasalara ve toplumsal düzene uymaktır.
- Gelenek sonrası düzeyde ise yasaların insanlar tarafından konulduğu ve gerektiğinde değiştirilebileceği (toplumsal sözleşme) ya da evrensel etik ilkelerin yasaların üzerinde olduğu kabul edilir.
💡Levinson
Levinson'a göre yaklaşık 40-45 yaşları arasında yaşanan orta yaş geçişinde birey, o güne kadar yaşadıklarını, hedeflerini ve başarılarını sorgular ve yaşam yapısını yeniden düzenler.
- Bu dönem bazı bireylerde "orta yaş krizi" olarak yaşanabilir.
💡Somut İşlemler
Sıralama (serileştirme), nesneleri belirli bir özelliğe (uzunluk, ağırlık, büyüklük) göre zihinsel olarak sıraya koyabilme becerisidir ve somut işlemler döneminde (7-11 yaş) kazanılır.
- Bu dönemde korunum, sınıflama ve tersine çevirebilme de gelişir.
💡Marcia
Marcia kimliği kriz (keşif) ve bağlanma boyutlarıyla açıklar.
- Kimlik başarısında kriz yaşanmış ve bağlanma vardır.
- Moratoryumda keşif sürer ama bağlanma yoktur.
- Erken bağlanmış (ipotekli, foreclosure) kimlikte keşif yaşanmadan, genellikle aile ya da otoritenin seçimleri benimsenerek bağlanılmıştır.
- Dağınık kimlikte ne keşif ne bağlanma vardır.
💡Marcia
Marcia kimlik statülerini keşif (bunalım) ve bağlanma boyutlarına göre sınıflar.
- Kimlik ipoteğinde keşif yapılmadan, çoğunlukla aile veya otoritelerin beklentilerine göre bağlanma gerçekleşir.
- Kimlik başarısında keşif sonrası bağlanma vardır;
- moratoryumda keşif sürer ama bağlanma yoktur;
- dağınıklıkta ise ne keşif ne bağlanma vardır.
💡Zekâ ve Yaşlanma
Kristalize zekâ, birikmiş bilgi, sözcük dağarcığı ve deneyime dayalı yeteneklerdir;
- yaşlılıkta büyük ölçüde korunur, hatta artabilir.
- Akıcı zekâ ise yeni problemleri çözme, işlem hızı ve soyut akıl yürütmedir;
- erken yetişkinlikten sonra giderek azalır.
💡Elkind
Elkind'e göre ergen benmerkezciliğinin iki görünümü vardır.
- Hayali seyircide ergen herkesin dikkatinin kendisinde olduğuna inanır ve aşırı öz bilinç yaşar.
- Kişisel efsanede ise kendi duygu ve deneyimlerinin eşsiz olduğuna ve kendisine kötü bir şey olmayacağına inanır;
- bu da riskli davranışlarla ilişkilidir.
💡Bağlanma
Kaygılı-kararsız bağlanmada bebek ayrılıkta yoğun sıkıntı yaşar;
- anne döndüğünde ise yakınlık arayışı ile öfke ve direnç arasında gidip gelir, kolayca yatıştırılamaz.
🎯Test: kendini dene (10 soru)
Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.
Bu özet bilgilendirme amaçlıdır. memurodak.tr