Kent Sosyolojisi
ASHB unvan değişikliği sınavı için sınavda en çok sorulan bilgiler, kısa ve maddeli; sonunda 10 soruluk test.
📌Chicago Okulu
Burgess eş merkezli halkalar;
- Hoyt dilim;
- Harris-Ullman çok çekirdekli model.
🎯Wirth
kent = büyüklük, yoğunluk, heterojenlik;
- ikincil ilişkiler.
🧩Soylulaştırma (Ruth Glass, 1964). Lefebvre
kent hakkı, mekânın toplumsal üretimi.
- Sassen: küresel kent.
- 775 sayılı Gecekondu Kanunu (1966).
💡Chicago Okulu
Burgess'in eş merkezli halkalar modelinde kent;
- merkezî iş alanı, geçiş bölgesi (göçmenlerin ve yoksulların yoğunlaştığı), işçi konutları bölgesi, orta sınıf konut bölgesi ve banliyölerden oluşan halkalarla büyür.
- Model, Park ve McKenzie ile birlikte Chicago Okulu'nun kentsel ekoloji yaklaşımının ürünüdür.
💡Lefebvre
Lefebvre "Kent Hakkı" (Le Droit à la ville, 1968) eserinde, kent mekânının kapitalist üretim ilişkileri içinde toplumsal olarak üretildiğini ileri sürer.
- Kent hakkını ise kentlilerin kentsel yaşama katılma ve mekânın üretiminde söz sahibi olma hakkı olarak tanımlar.
- David Harvey bu kavramı geliştirmiştir.
💡Wirth
Wirth'e göre kent;
- büyük nüfus, yüksek yoğunluk ve toplumsal heterojenlikle tanımlanır.
- Bu özellikler ilişkilerin yüzeysel, geçici, parçalı ve çıkara dayalı (ikincil) olmasına, anomiye ve bireyselleşmeye yol açar.
💡Segregasyon
Mekânsal ayrışma (segregasyon), farklı toplumsal grupların kentte belirli mahallelerde yoğunlaşarak birbirinden ayrışmasıdır.
- Gelir, etnik köken veya din temelinde olabilir;
- güvenlikli siteler (kapalı siteler) üst gelir gruplarının gönüllü ayrışmasına örnektir.
💡Simmel
Simmel'e göre metropol, bireyi sürekli ve yoğun sinirsel uyaranlarla karşı karşıya bırakır.
- Birey kendini korumak için duygudan çok akla dayanan, mesafeli, kayıtsız ve bıkkın bir tavır (blasé) geliştirir.
- Para ekonomisi de ilişkileri hesapçı ve nesnel hâle getirir.
💡Tönnies
Tönnies'e göre Gemeinschaft (cemaat, topluluk) doğal irade, akrabalık, komşuluk ve gelenek temelinde samimi ilişkilerin egemen olduğu yapıdır (köy).
- Gesellschaft (cemiyet, toplum) ise rasyonel irade, çıkar ve sözleşmeye dayanan, ilişkilerin yüzeysel ve araçsal olduğu yapıdır (modern kent).
💡Kentsel Ekoloji
Park ve Burgess'in kentsel ekoloji yaklaşımında istila ve ardıllık, yeni bir grubun (ör.
- göçmenler) bir bölgeye yerleşmesi (istila) ve zamanla eski sakinlerin bölgeyi terk ederek yerlerini yeni gruba bırakması (ardıllık) sürecidir.
- Kent, doğadaki ekolojik süreçlere benzer biçimde rekabet ve uyum yoluyla değişir.
💡Küresel Kent
Sassen'e göre küresel kentler (New York, Londra, Tokyo), küresel ekonominin finans, ileri hizmet ve yönetim işlevlerinin yoğunlaştığı merkezlerdir.
- Bu kentlerde yüksek gelirli profesyoneller ile düşük ücretli hizmet çalışanları arasında belirgin bir kutuplaşma görülür.
💡Soylulaştırma
Soylulaştırma (gentrification), ilk kez Ruth Glass (1964) tarafından Londra için kullanılmış bir kavramdır.
- Kent merkezine yakın yoksul mahallelerin orta sınıf tarafından dönüştürülmesini ve eski sakinlerin yerinden edilmesini anlatır.
- İstanbul'da Cihangir, Galata ve Tarlabaşı bu sürece örnek gösterilir.
💡Gecekondu
Gecekondu mahallelerinde kırsal ve kentsel özellikler bir arada bulunur.
- Hemşehrilik, akrabalık ve komşuluk gibi birincil ilişkiler güçlüdür.
- Bu yerleşimler Kıray'ın deyişiyle bir tür tampon mekanizma işlevi görür.
- Bu nedenle kırsal özelliklerin tamamen ortadan kalktığı ifadesi yanlıştır.
🎯Test: kendini dene (10 soru)
Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.
Bu özet bilgilendirme amaçlıdır. memurodak.tr