Türkiye'de Sosyoloji
ASHB unvan değişikliği sınavı için sınavda en çok sorulan bilgiler, kısa ve maddeli; sonunda 10 soruluk test.
📌Türkiye'de Sosyoloji – önemli nokta 1
İlk kürsü 1914 Darülfünun, Ziya Gökalp (Durkheim ekolü);
- hars (millî) - medeniyet (milletlerarası).
🎯Prens Sabahattin
Le Play ekolü, cemaatçi-fertçi toplum, adem-i merkeziyet, teşebbüs-i şahsi.
🧩Mübeccel Kıray
Ereğli araştırması, tampon mekanizmalar.
- Şerif Mardin: merkez-çevre.
💡Behice Boran
Behice Boran, Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde görev yaptığı dönemde Manisa köylerinde ampirik bir alan araştırması yapmış ve bunu "Toplumsal Yapı Araştırmaları: İki Köy Çeşidinin Mukayeseli Tetkiki" (1945) adıyla yayımlamıştır.
- Bu çalışma Türkiye'de köy sosyolojisinin ve ampirik sosyolojinin öncü çalışmalarındandır.
💡Şerif Mardin
Şerif Mardin'e göre Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan süreçte devlet seçkinlerinin oluşturduğu merkez ile taşra ve geleneksel kesimlerden oluşan çevre arasındaki kültürel ve siyasal gerilim, Türk siyasetinin temel ayrışma çizgisidir.
- Bu yaklaşım Edward Shils'in merkez-çevre kavramından esinlenmiştir.
💡Fındıkoğlu
Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, İstanbul Üniversitesinde Le Play ekolünü sürdürmüş, sanayi sosyolojisi, iktisat sosyolojisi ve Türkiye'de sosyolojinin tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınmıştır.
💡Mübeccel Kıray
Mübeccel Kıray, "Ereğli: Ağır Sanayiden Önce Bir Sahil Kasabası" çalışmasında hızlı toplumsal değişme sürecinde geleneksel ve modern unsurların bir arada bulunduğu, çözülmeyi yumuşatan tampon mekanizmalar kavramını geliştirmiştir.
- Gecekondular, hemşehrilik ilişkileri ve küçük esnaflık bu tür tampon kurumlara örnektir.
💡Ülgener
Sabri F.
- Ülgener, Weber'in zihniyet çözümlemesinden yararlanarak Osmanlı'da iktisadi çözülmenin ahlak ve zihniyet boyutunu incelemiştir.
- Esnaf ahlakı, kanaatkârlık ve tasavvufi değerlerin iktisadi davranış üzerindeki etkilerini ele almıştır.
💡Gökalp
Gökalp'e göre hars (kültür) millîdir ve korunmalıdır;
- din toplumsal bütünleşmenin önemli bir unsurudur.
- Medeniyet ise milletlerarasıdır;
- Batı'nın bilim ve tekniği alınmalıdır.
- "Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak" formülü bu üç öğenin uyumlu biçimde bir arada bulunmasını hedefler.
💡Kurumsallaşma
Türkiye'de ilk sosyoloji kürsüsü 1914 yılında Darülfünun'da (bugünkü İstanbul Üniversitesi) kurulmuş, kürsüye Ziya Gökalp getirilmiştir.
- Gökalp ve çevresi Durkheim ekolünü benimsemiştir.
💡Ziya Gökalp
Gökalp'e göre hars (kültür) bir milletin kendine özgü duygu ve değerler bütünüdür;
- millîdir ve kendiliğinden oluşur.
- Medeniyet ise milletler arası ortak olan, akıl ve yöntemle oluşturulan bilim, teknik gibi kavramlardan oluşur.
- Gökalp "Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak" formülünü önermiştir.
💡Le Play Ekolü
Le Play ekolü Türkiye'ye Prens Sabahattin ile girmiştir.
- Prens Sabahattin, "Türkiye Nasıl Kurtarılabilir?" eserinde toplumları cemaatçi (tecemmüî) ve fertçi (infiradî) olarak sınıflandırmış, kurtuluşun bireysel girişim (teşebbüs-i şahsi) ve adem-i merkeziyetle mümkün olduğunu savunmuştur.
💡Ülken
Hilmi Ziya Ülken, Türk düşünce tarihi ve sosyoloji alanındaki çalışmalarıyla tanınır.
- "Türkiye'de Çağdaş Düşünce Tarihi" en bilinen eseridir.
- Türkiye'de sosyolojinin kurumsallaşmasına önemli katkılar sağlamış, İstanbul ve Ankara'da sosyoloji öğretimi yapmıştır.
🎯Test: kendini dene (10 soru)
Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.
Bu özet bilgilendirme amaçlıdır. memurodak.tr